قدرت

تاريخ نمايشگاه قدرت است. هر بياني، بيان قدرت است. هيچ امر واقعي انساني و اجتماعي، بدون روابط قدرت بوجود نمي‌آيد. روابط قدرت عميقاً ريشه در تار و پود جامعه دارند.نهادهاي قدرت پديدآورنده قدرت نيستند. اگر چنين بود با از ميان بردن نهادها، مي‌توانستيم قدرت را از ميان ببريم. قدرت در بيرون از نهادها شكل مي‌گيرد. روابط اجتماعي بازتابي از روابط قدرت ها در سطوح مختلف اجتماعي است.  میشل فوکو

چرا مبالغه می کنیم؟

عوامل عقب ماندگی ما بیشمارند. از جمله این عوامل می توان از اوضاع سوق الجیشی، وضعیت جغرافیائی و اقلیمی، حملات اقوام مختلف، وجود مذاهب گوناگون و سیاستهای خارجی را نام برد.

  سازش با شرایط نابسامان فوق باعث شده است که عادات و آداب و رسوم و ویژگیهای اخلاقی خاصی در ما در راستای تنازع بقا بوجود آید.

  این ویژگیهای و آداب و عادات که معلول شرایط زیستی ما بوده اند، خود اکنون به یکی از بزرگترین عوامل عقب ماندگی ما تبدیل گردیده اند، به گونه ای که حتی در غیاب شرایط ذکر شده نیز مانع پیشرفت ما می شوند. به بیان دیگر وقتی خلقیات و رفتارهای نامناسب در زیر فشارهای گوناگون در ملتی پدیدار شدند آن ملت اگر از این امر آگاهی نداشته باشد و چاره ای برای آن نیاندیشد، از نظر تخریب خود به خود کفائی می رسد و این مسئله ای است که شاید کمتر کسی تا کنون آنگونه که باید به آن اندیشیده است.

  با ذکر یک مثال و یک سوال موضوع را روشن می کنم: فرض کنید یک شهر از یک کشور پیشرفته مثلا امریکا یا فرانسه را خالی کرده و از تمامی ایرانیان خارج از کشور که از فشار دیکتاتوری و وضعیت نابسامان ایران فرار کرده اند و بشدت خواهان دموکراسی بوده و در مورد آن مرتبا صحبت کرده و یا مقاله می نویسند و مبارزه می کنند بخواهند که به این ایالت نقل مکان کرده و امور شهر را در دست گیرند.(ایالت منحصرا ایرانی نشین). به نظر شما با توجه به ده ها ویژگی اخلاقی نامطلوب که در نظامهای خودکامه در ما شکل گرفته اند مانند عدم صراحت بیان، عدم تحمل انتقاد، خود محوری، خود خواهی، تبعیض گری، تقدم رابطه بر ضابطه، رفیق نوازی و پارتی بازی، بی انصافی،  کارشکنی، حسادت، دهن بینی، قضاوتگری، چه اتفاقی خواهد افتاد  با توجه به این واقعیت که در میان آنان افرادی از همه گروهها و دستجات از قبیل چپی، راستی، سلطنت طلب، اقلیت، اکثریت، مجاهد، حزب الهی، شیعه، سنی و... وجود دارد که نه تنها هیچیک یکدیگر را قبول ندارند بلکه گاه به خون هم نیز تشنه اند؟ جواب صادقانه شما به این سوال گویای منظور من خواهد بود.

این نکته که تاثیرات ویرانگر و قدرت تخریبی بسیاری از خصلتهای نامناسب اخلاقی با بالاتر رفتن مسئولیت اجتماعی افراد افزایش می یابد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. کم شاهد نبوده و نیستیم که وجود خصوصیاتی چون خود محوری، یکدندگی، عدم قبول اشتباه و ... در رهبران گروههای مخالف سیاسی به نابود شدن تعداد کثیری از طرفداران آنان انجامیده است و  ویژگیهایی چون ملاحظه کاری، حفظ حرمت دوستی و رابطه فامیلی و رودربایستی و نگرانی از مورد قضاوت قرار گرفتن و غیره باعث شده است که حتی مصلحین سیاسی و قهرمانان ملی ما نتوانند در لحظات بحرانی تصمیماتی درست و به صلاح ملت اتخاذ نمایند.

بعنوان مثال از مبالغه آمیز سخن گفتنمان بعنوان یکی از این خصوصیات در رهبران سیاسی می توان نام برد.  ویژگی بظاهر بی اهمیت اما فراگیری که وقتی خود را در عبارت "تمامی اسراییلی ها همراه با زنان و فرزندانشان بایستی به کانال سوئز انداخته شوند" توسط جمال عبدالناصر رهبر سیاسی مصر نشان داد، جدی گرفته شدنش توسط غربیان که خود عادت به گزافه گوئی ندارند به جنگ شش روزه و متعاقب آن صدمات جبران ناپذیری منجر گردید که ملت مصر بهای گزافی برای آن پرداخت. در حالیکه او احتمالا/یقینا بعنوان انسانی شریف و مسئول تمایلی حداقل به نابودی زنان و کودکان اسراییلی نداشت و با این عبارت مبالغه آمیز صرفا می خواست نفرت خود را از سیاست اسراییلی ها و رهبران آنها نشان دهد.

اما دلیل مبالغه کردن ما چیست؟

قبل از ورود به این مبحث نگاهی به نظر ولتر نویسنده و دانشمند فرانسوی در این مورد می افکنیم: او گفته است “مشرق‏ زمينیها تقريباً همه بنده و غلام بوده‏ اند و از خصايص بندگى و بردگى يكى هم اين است كه از همه چيز با اغراق و مبالغه سخن می‏رانند و به همين جهت علم بيان و فن فصاحت آسيايى مهيب و وحشتناك است."

اینکه آیا بنده و غلام بودن اختصاص به مشرق زمینی ها داشته  و یا همه ملل دنیا را شامل می شده است نه موضوع بحث من است و نه از اهمیتی برخوردار است آنچه که مهم است گوینده این مطلب یعنی ولتر نیز نیست آنچه که مهم است صحت یا عدم درستی این مطلب است. در این نوشتار به گونه ای اجمالی به بررسی علت مبالغه کردن در میان خودمان می پردازم و فصاحت زبان و دلایل پیدایش آن را نیز به نوشتار دیگری موکول می کنم.

در اینکه بیشتر مکالمات روزمره ما به مبالغه آمیخته است شکی نیست. اصطلاحاتی چون "به مرگ بگیر تا به تب راضی شود" و یا "از کاه کوه ساختن" و "یک کلاغ و چهل کلاغ" همه به نوعی به ویژگی مبالغه کردن در میان ما اشاره دارند. خصوصیتی که تقریبا بر تمامی وجوه زندگى ما از  دوستى و مهر تا  خشم و نفرتمان سايه خويش را افكنده است. مبالغه در ابراز محبت در جملاتى چون "فدايت شوم، قربانت بروم، قدم بر روی چشم ما بگذارید و ..."، خود را نشان می دهد در حالیکه می دانیم کمتر کسی براستی حاضر است جان خویش را فدای دیگری نماید و یا چشمش را زیر پای کسی قرار دهد.  مبالغه در اظهار کوچکی در کلماتی چون: "نوکرم، چاکرم و خاک پایم" خود را نشان می دهد و مبالغه در نفرت را در عباراتى چون "چشم ديدنت را ندارم، بروى و برنگردى، خفه شوی و به زمین گرم بخوری و الهی بمیری" می توان مشاهده نمود، در حالیکه کمتر کسی حاضر به مرگ شخصی است که از او کدورتی به دل دارد. مبالغه در تهديداتمان نسبت به فرزندانمان با عباراتى چون "اگر چنين كنى می‏كشمت" و يا "اگر پدر بفهمد میكشدت" خود را می نمایاند در حالیکه هیچ پدری فرزند خود را برای عدم انجام تکالیف مدرسه اش نکشته است. و مبالغه در واکنشهایمان به حوادث بسیار جزئی مانند ریختن کمی آب بر روی فرش یا شکستن یک گلدان سفالی  در گفتن "خدا مرگم بدهد" تجلی می کند. و بالاخره عبارت "صدبار و هزار بار گفتم" را  زمانى استفاده می‏كنيم كه حرفى را بيش از يك يا دو بار به كسى زده‏ايم.

ما آنچنان به گفتن و شنیدن این مبالغه گوئی ها عادت کرده ایم که اگر واقعیت را آنطور که هست بشنویم باور نمی کنیم و اگر آنطور که هست بگوییم کسی باورمان نمی کند. بعبارت دیگر تا حرفها، خواسته ها و حوادث را چند ده یا چند صد برابر نکنیم اموراتمان نمی گذرد. بعنوان مثال اگر سرمان درد می کند و می خواهیم در خانه کمی سکوت برقرار باشد، باید اطرافیان را متقاعد نماییم که مغزمان  از شدت درد در حال متلاشی شدن است  وگرنه کسی به حرف ما توجهی نمی کند.

اما علت چیست که ما برای باورندان خویش باید مبالغه کنیم؟

ناباوری از عدم اعتماد بر می خیزد و عدم اعتماد نتیجه مستقیم دروغ شنیدن و دروغ گفتن است که به قول سعدی دروغ گفتن به ضربت لازم ماند كه اگر نيز جراحت درست شود نشان بماند.

يكى را كه عادت بود راستى‏        خطايى رود در گذارند ازو

وگر نامور شد به قول دروغ‏       دگر راست باور ندارند ازو

و اما چرا ما دروغ می گوییم؟ چه چیز ما را به دروغ گفتن وادار کرده و می کند که اعتماد از میان ما رخت بر بسته است و ما مجبوریم برای باوراندن دوستى‏مان، بی گناهی مان، دشمنی‏مان، انتقادمان، سخاوتمان، مهرمان و صداقتمان از کاه کوه بسازیم و در بسیاری از اوقات قسم پشتوانه آن کنیم قسم هایی  چون به جدم، به روح پدرم، به مرگ مادرم، به دوازده امام و چهارده معصوم و ...؟

***

کورش کبیر هزاران سال پیش از خداوند خواست که ایران زمین را از دو مصیبت بزرگ  ایمن بدارد، یکی از آن دو مصیبت خشکسالی بود و دیگری دروغ. و به نظر می رسد که ما از خشکسالی بیشتر در امان بوده ایم تا دروغ.

  از دیر باز خودیها و آنانکه سفری کوتاه یا بلند مدت به کشور ما کرده اند چه جهانگردان و چه سیاستمداران و نویسندگان، درمراجعت به کشور خویش دست به نوشتن در مورد ما ایرانیان زدند و تقریبا قریب به اتفاق آنها از دروغگوئی و دو روئی بعنوان یکی از شاخص ترین ویژگیهای ما نام بردند. اما متاسفانه هیچیک  به چرایی این خصایص نیاندیشیدند و از آن حرفی به میان نیاورند.

  قبل از پرداختن به علل دروغگویی بد نیست قسمتهایی از نظرات آنان را که  به این خصوصیات در ما اشاره دارد، از کتاب خلقیات ما ایرانیان  نگارش محمد علی جمالزاده با هم مرور کنیم:

  -... امروزه درستى و راستى بى‏شعورى محسوب مى‏شود. اعتماد كه پايه و اساس زندگى اجتماعى است از ايران يكسره رخت بربسته است، وزير به رؤسا اعتماد ندارد، رؤسا به اعضا، موكل به وكيل، وكيل به قاضى، زن به شوهر، حتى پدر به پسر اعتماد ندارد......  ابراهيم خواجه‏ نورى

  - ایرانیان دروغ را در صورتی که موجب تسهیل انجام منظورشان باشد نه فقط مجاز بلکه خیلی هم به جا می دانند....... سر. ه. پوتینگر

  - ... دروغ می‏گويند، فريب می‏دهند، مثل خاكشير به هر مزاجى می‏سازند، در مقابل هر بادى تسليم مى‏شوند، به قوی‏تر از خود بله قربان، بله قربان می‏گويند و ... عارف قزوينى .

  -... هر چه كه مى‏گويند غير از آن است كه فكر میكنند و آن‏چه كه فكر میكنند غيراز گفتار آنها است....  گوبينو ديپلمات و دانشمند مشهور فرانسوى

  -...به‏غايت دروغ‏گو هستند و كارشان همه پرگويى و قسم و آيه است.... شاردن سیاح فرانسوی

  -.... ابزارجنگ و آلتِ صلحشان دروغ است.... جمیز موریه

  -...مردم دنيا اگر دروغى بگويند براى منفعتى است ولى ايرانی‏ها محض رضاى خدا دروغ می‏گويند..... محمد علی جمالزاده.

  - و بالاخره از حافظ شیراز می شنویم که گفت:

  می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب   چون نیک بنگری همه تزویر می کنند

  ***

  در این نوشتار کوتاه خواهیم دید چگونه شرایط محیطی باعث دروغ گوئی و آن نیز به نوبه خود به ویژگیهای نامناسبی دیگری در ما منجر می گردد. *

  می دانیم که انسان‌ها، هم به لحاظ قابلیت ها و استعدادهای فطری، و هم به لحاظ شرایط اقتصادی و فرهنگی حاکم بر خانواده، از یکدیگر متفاوتند. این تفاوتها در کلیه جوامع بشری حتی در بهترین و پیشرفته ترین آنان باعث می شود که افراد از نظر موقعیت اجتماعی در سطوح متفاوتی قرار گیرند.  در جوامعی که قانونی از حق مردم دفاع نمی کند، افرادی که در موقعیتهای بالاتر قرار دارند می توانند زندگی زیر دستان خود را منفی یا مثبت تحت تاثیر قرار دهند. در این جوامع جلب رضایت به فرادستان و باج دادن به آنان در جهت کسب منفعت و دفع ضرر رایج می گردد.

  از آنجاییکه افراد درهر موقعيتي‌ كه‌ باشند، در عين‌ حال‌ كه‌ زير نفوذ شخص‌ و يا اشخاصی‌ قدرتمندتر از خود هستند، به‌ گونه‌اي‌ در رأس‌ قدرت‌ بوده‌ و زيردستاني‌ دارند، ترس و بدنبال آن جلب رضایت، یعنی باج دهی در تمامی جامعه بنوعی تسری می یابد. با یک نگاه می توان دید که کلیه روابط در چنین جوامعی از الگوی زورگوئی-زور پذیری و یا همان ارباب-رعیتی پیروی می کند. بعنوان مثال رابطه کارفرما و کارگر، رئیس و کارمند، معلم و شاگرد، شوهر و زن، والدین و فرزندان و حتی فرزندان بزرگتر نسبت به خواهر و برادر کوچکتر از خود در داخل یک خانواده.

  جلب رضایت از راههای مختلفی انجام می شود که از آن جمله می توان به  سازش‌، سكوت، ‌اطاعت‌، تعريف‌ و تمجيد كردن، هدیه و رشوه دادن‌ اشاره نمود. شدت و ضعف این اعمال بستگی به شرایطی دارد که فرادست و فرودست در آن قرار گرفته اند. واژه گانی چون: تملق‌، چاپلوسي‌، شيرين‌ زباني‌، خوشزباني‌، مردم داری، خوش‌ رقصي‌، خوش‌ خدمتي‌، چرب‌ زباني‌، بادمجان‌ دور قاب‌ چيني، زبان بازی و... که در مکالمات روزمره ما به وفور مورد استفاده قرار می گیرند، هر یک به نوعی به این اعمال(گفتارها و رفتارها) اشاره دارند.

  از راههای دیگر جلب رضایت استفاده‌ ازالقاب و عناوین است. القابی چون‌ حضرتعالي‌، جنابعالي‌، سركار عالي‌ و عليه‌ به‌ جاي‌ "شما"؛ و استفاده‌ از کلماتی چون نوكر، چاكر، مخلص‌، فدوي‌، جان‌ نثار، كوچك‌، ارادتمند و... به‌ جاي‌ "من‌" است. (و این به نوعی همان غلامی و بردگی است که در اول نوشتار به آن اشاره شد، خصوصیتی که در کلیه جوامع ناامن و بی قانون کم یا بیش شاهد آن هستیم). در حالیکه در کشورهای مدرن که در آن عدالت اجتماعی برقرار است و مردم در پناه دولت هستند و نیازی به باج دهی ندارند تنها کلماتی که برای خطاب خود و دیگری استفاده می کنند من و شما است.

  استفاده از عناويني‌ چون‌ جناب رئیس، آقای مدیر و دكتر و مهندس‌ و ... و اعمالی چون تعظیم کردن، دست بوسی و پا بوسی نیز در جهت همین جلب رضایت و به بیان دقیق تر از سر ترس صورت می گیرد و این کلمات و این اعمال نیز طبیعتا در میان مردم جوامع مدرن رایج نیست.

  اما از آنجا که "ترس"، از قدرتمند و فرادست یک موجود هولناک و از فرودست یک موجود ضعیف و ترسو در ذهن مجسم  مي کند و این چندان به لحاظ روانی مطلوب نیست، جای آن را با "احترام" عوض کردیم و با این جایگزیني فرادست به یک "مراد و محبوب" و فرودست به "یک مرید صادق" تغییر چهره دادند و مشکل بزرگ فرهنگی ما از همین جابجایی منحوس آغاز شد. جایگزینی که  باعث گردید که این رفتارها و گفتارها (احترام کاذب) از حالت عمودی یعني  فرودست- فرادست یا سلسله مراتبی، به حالت افقي نیز تسری یافته و تمامی جامعه را در بر گیرد.

  نتایج حاصل از این جابجایی شوم:

  وقتی بله قربان گوئی  و موافقت با عقیده افراد احترام تلقی شد، مخالفت با عقیده بی احترامی به حساب می آید و کسی آنرا بر نمی تابد،

  هنگامی که سکوت در مقابل ناروا احترام نام گرفت، اظهار عقیده بی احترامی تلقی می گردد و کسی آنرا تحمل نمی کند، و وقتی تعریف و تمجید احترام قلمداد شد، انتقاد بی احترامی به حساب می آید و عدم تحمل آن امری  بسیار طبیعی به نظر می رسد.

  از طرف دیگر این معانی قراردادی باعث می شوند ما در جهت ابراز احترام به تعریف و تمجید دروغین از یکدیگر بپردازیم، و در مقابلِ نقاط‌ ضعف‌ و يا عيوب‌ بسیاری از افراد نه تنها رئیس، مدیر، کافرما، معلم، استاد، بلکه کسانی که ترسی نیز از آنها نداریم مانند همكار، همسر و دوست سكوت‌ اختيار کنیم، چرا که در غیر اینصورت کار ما توهین تلقی شده و به دلگیری آنها و احتمالا به روی بر گرداندن از ما منجر می گردد. وقتي‌ شهامت‌ انتقاد رو در رو در جامعه از بين‌ رفت‌، این انتقادها در غیاب افراد مطرح میشود. و این همان پدیده رایج و مذموم غیبت کردن است.

 دورويي‌، تظاهر، دورنگي‌، ريا و دروغ‌  كلماتي‌ كه‌ انتساب آن‌ها را نسبت به خود بسيار توهين‌آميز تلقي‌ مي‌كنيم‌، چيزي‌ نيستند جز بيان‌ نكردن‌ حرف‌هايي‌ كه‌ در دلمان‌ مي‌گذرد، از ترس‌ اين‌كه‌ ديگران‌ ناراحت‌ شوند و بيان‌ حرف‌هايي‌ كه‌ به‌ آن‌ها اعتقادي‌ نداريم‌ در جهت‌ خوشنود نمودن ديگران.‌  همه ما را به دروغگوئی متهم کردند، اما هیچکس به این اشاره نکرد و یا متوجه این امر نشد که ما در اکثر موارد با دروغهایمان به یکدیگر ابراز احترام می کنیم و از دروغ شنیدن نیز بهمین دلیل خوشنود می شویم که تصور می کنیم مورد احترام قرار گرفته ایم.

 آری جابجایی هوشمندانه اما مخرب دو کلمه "احترام" و"ترس" باعث گردیده است که ما حتی آنجا که ترس از مال و جان و ناموس خویش نیز نداریم فقط و فقط در راستای ابراز احترام به یکدیگر دروغ بگوییم.

 متاسفانه مسئله بهمین جا ختم نمی شود، وقتي‌ انسان‌ مجبور شد در مقابل گفتار و رفتار غیر عادلانه دیگران سکوت اختیار کند و یا در جهت تنازع بقای خویش و یا در جهت احترام گذاشتن به دیگران به تملق و تعریف بیهوده از آنان مشغول شود، نارضایتی و کینه در دل او بوجود می آید. این نارضایتی ها ذره ذره جمع و به انبار باروتی تبدیل می شود که اگر تخلیه نشود روان فرد را پریشان می کند و تخلیه آن نیز از طریق تهمت زدن، ترور شخصیت، وارد آوردن لطمات مالی يا در شرايط‌ حاد حذف‌ فیزیکی خود را نشان می دهد که به گفته سعدی:

از آن کز تو ترسد بترس ای حکیم        وگر با چنو  صد  بر آیی به جنگ

از آن   مار بر پای    راعی  زند          که ترسد سرش را بکوبد به سنگ

نبینی که چون  گربه  عاجز  شود         بر آرد   به   چنگال   چشم  پلنگ

  از طرف دیگر هنگامی که صراحت و صداقت جایی برای بروز نیافت، رفتارهاي‌ خاص‌، سخنان‌ دو پهلو و "به‌ در بگو تا ديوار بشنود"  و استفاده از ايما و اشاره‌ يا طعنه‌ و كنايه‌ معمول می گردد.  با رواج این اعمال، شک و توهم در میان افراد بوجود می آید، بدین معنی که مردم در رفتارها و گفتارهای یکدیگر به‌دنبال‌ معاني‌خاص‌ خواهند گشت و هرعمل‌ يا گفته‌اي ‌را تفسير كرده‌ و به‌ خود خواهند گرفت. این پدیده نه تنها باعث می گردد که مقدار زیادی از توانائی های فکری خویش را در راه کشف مقصود و نظر دیگران بکار گیریم، بلکه بایستی بشدت مواظب‌ گفته‌ها و رفتارهاي‌ خويش‌ باشيم‌ كه‌ مبادا توسط دیگران تعبیر سوء شده و به آنان بر بخورد.  پدیده های بظاهر کم اهمیت اما رایجی که وقت و انرژی بسیاری را از فرد فرد ما تلف می کند و آرامش و سلامت روان ما را مختل می سازد.

  حساسیت زیادی که دربین ما نسبت به نحوه و چگونگی این گفتارها و رفتارها وجود دارد، از همین امر نشات می گیرد. در زندگی خویش کم شاهد رنجش و کدروتهائی نبوده ایم که به دلیل گرم نبودن سلام، سرد بودن خداحافظی، بلند نشدن در موقع ورود و اظهار ارادت نکردن، عدم ذکر عناوین دکتر و مهندس و .... در بین ما بوجود نیامده باشد بدلیل اینکه آنها را بی احترامی به خود تلقی کرده ایم واین در حالی است که:

در جوامع پیشرفته و مدرن، احترام نه از طریق  دولا و راست شدن، قربان و صدقه رفتن، تعریف و تمجیدهای افراطی، موافقت های تام و تمام با عقاید، دست بوسیدن،  عالی جناب و مهندس و دکتر خطاب کردن، اظهار ارادت و خاکساری های ظاهری، و ده ها رفتار و گفتار دیگر، بلکه با تحقیر نکردن یکدیگر به خاطر جنس و سن و لهجه و شغل، دخالت نکردن در کار و زندگی هم، قضاوت نکردن و برچسب نزدن بر یکدیگر و در یک جمله آزار نرساندن به یکدیگر خود را نشان می دهد و این همان است که حافظ شیراز به زیبایی و سادگی هر چه تمامتر در این بیت گنجانیده است:

مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن    که در طریقت ما غیر از این گناهی نیست.

 متاسفانه بسیاری از این ویژگیهای نابسامان اخلاقی همراه با  آداب و رسوم حاصل از آنها،  بنام فرهنگ در بین ما و مردمان جوامع سنتی مشابه جامعه ما، چنان پایگاه محکمی یافته است که کمتر کسی حتی جرات زیر سوال بردن آنها را پیدا می کند. ویژگیهای مخرب و آداب و رسوم دست و پاگیری که  نه (دیگر) ربطی به سیستم های حکومتی این جوامع دارد و نه جای پای ابرقدرتها را در آن می توان دید. تنها رواج این تصور غلط در بین ما که خلقیات، عادات و آداب و رسوم هر چه که باشد حتما چیز خوبی است و باید حفظ شود، باعث می شود که ما در تداوم آنها تحت نام حفظ فرهنگ تعصب به خرج دهیم و نسل پس از خود را نیز وادار به پیروی از آنها بنماییم. توجه هموطنان عزیزم را در اینجا به نکته ای بسیار حیاتی جلب می کنم و آن اینکه:

فرهنگ مردم جوامع ناامن و نابرابری مانند جامعه ما، فرهنگی است حاصل ناامنی و بیعدالتی که با حفظ آن هیچگاه نمی توان به امنیت و عدالت اجتماعی رسید. به بیان دیگر نمی توان با رفتارهای ناعادلانه، هم چون مسخره کردن افراد به خاطر لهجه،  قومیت، جنسیت و... عدالت برقرار کرد، و با چاپلوسی و تعریف و تمجید بی رویه و عادتی از یکدیگر، صداقت را رواج داد، و با ایجاد رعب و وحشت در دیگران از طریق واکنشهای تند به انتقاداتشان، صراحت بیان بوجود آورد. با توجه به اینکه زمینه ساز اقتصاد، سیاست، ادبیات و روابط اجتماعی سالم بستر سالم فرهنگی است، می توان دریافت چرا ما در هیچیک از این زمینه ها تا کنون به رشد درخوری نرسیده ایم و بعبارتی در رده کشورهای عقب مانده  قرار داریم.

  به نظر می رسد که ما راهی نداشته باشیم جز اینکه از خواب عمیق هزاران ساله خود بیدار شویم و موقتا دست از افتخار به تاریخ و فرهنگ خود برداریم و "هنر نزد ایرانیان است و بس" را بفراموشی بسپاریم و بدانیم تا زمانی که تعریف  و تمجید و قربان صدقه رفتنهای دروغینمان را به حساب احترام به یکدیگر می گذاریم، انتقاد سازنده و بیان عقیده ی مخالف نظر خود را بر نخواهیم تابید و فرد و جامعه ای که انتقاد نپذیرد، کماکان در مشکلات و معضلات خود باقی خواهد ماند و آمدن ده ها رژیم دیگر با ایدئولوژیهای متفاوت نیز تغییر اساسی در وضع آن ایجاد نخواهد کرد.

بسیاری معتقدند که آمدن دولتی دموکرات شرط اساسی برای تغییرات بنیادین و ریشه ایست، این حرف منطقا صحیح است اما باید گفت اولا افراد تشکیل دهنده آن دولت بدلیل اینکه از خود ما هستند دارای همان ویژگی های ضد دموکراتیک می باشند و اگر بر فرض محال نیز چنین نباشند نخواهند توانست بدون همکاری همگی ما، جامعه را سامان بخشند. چرا که دموکراسی ماده ای نیست که بتوان آنرا به آب شهر و یا نان مصرفی وارد کرد و یا بصورت آمپول به آحاد ملت تزریق نمود، تا با نوشیدن آن آب و یا خوردن آن نان و یا تزریق آن دارو، در طی یک شبانه روز، یک هفته و یا یک ماه، همه‌ ما در گفتارمان صراحت‌ پیدا کنیم، انتقادها را با روي‌ خوش‌ پذيرا شويم‌، اشتباهاتمان‌ را قبول‌ و عذرخواهي‌ كنيم‌، از تعارفات‌ و تكلفاتمان‌ كم‌ كنيم‌، با جديت‌ و كوشش‌ كار كنیم‌، مصالح‌ عموم‌ را بر مصالح‌ و منافع‌ خود ارجح‌ بدانيم‌، به حقوق یکدیگر احترام بگذاریم، به کار یکدیگر دخالت نکنیم، احساساتمان را در قضاوتهامان دخالت ندهیم،  ضابطه را بر رابطه مقدم بدانیم، به یکدیگر برچسب نزنیم و شایعه نسازیم و غیبت نکنیم و ..

بنابراین نباید به انتظار آمدن دولتی دموکرات نشست و به آن چندان دلخوش نمود. بلکه باید تمرین دموکراسی را از خانه ها شروع کرد و به‌ موازات‌ تغيير دادن‌ ظواهر زندگي‌ و مدرن‌ كردن‌ آن‌ها كمي‌ هم‌ در پي‌ مدرن کردن خصوصيات‌ كهنة‌ خويش‌ بود. اگر چنین کنیم این امید را می توانیم داشته باشیم كه‌ ملت‌ ما در پنجاه‌، صد یا دویست سال‌ آينده‌ دموكرات‌تر، انتقاد پذيرتر، منطقي‌تر، خرد ورزتر و.... بشود و طبيعتاً دولتي‌ كه‌ در آن‌زمان‌ بر سر كار خواهد آمد چون‌ از ميان‌ آن‌ ملت‌ برخاسته‌ با احتمال بیشتری داراي‌ همان‌ خصوصيات‌ خواهد بود.

اما این کار چندان نیز ساده نیست، چرا که ذهن ما با این معیارها و کدها برنامه ریزی شده اند و این ویژگیها و آداب و رسوم با تار و پود ما در طول تاریخی بس طولانی در آمیخته اند. بعنوان مثال هر چند که ما از آزادی بیان و عقیده دفاع می کنیم، اما با کوچکترین انتقادی که از ما می شود بلافاصله زنگ توهین در گوش ما به صدا در می آید و چهره ما را بر افروخته می کند. حتی اگر در ظاهر نیز آرامش خود را حفظ کنیم، در درون دلگیر می شویم و حق هم داریم و بهمین ترتیب اگر ما را حضرت علیه و سرکار عالی و جناب دکتر خطاب کنند و به تعریف و تمجید از ما بپردازند، هر چند که بر بی اساس بودن آن نیز آگاهی داشته باشیم، با این تصور که مورد احترام قرارمان داده اند احساس رضایت می نماییم.

شکستن این کدهای فرهنگی در ذهن یک ملت و رها شدن از اسارت دایره بسته ای که در آن: "شرایط نابسامان محیطی خصوصیات ما را می سازند و خصوصیات ما باعث حفظ و تثبیت  شرایط نابسامان می شوند"، نه تنها به تلاش فرد فرد ما بلکه به کمک تمامی متخصصین جامعه شناس و روانشناسان اجتماعی و هر کس که راه علاج و درمانی به نظرش می رسد نیاز دارد.

بیاییم با هم به آن‏چه بر ما گذشته است با ديدى دقيق‏تر بنگریم و براى درد بزرگى كه ما را از درون رنج مى‏دهد و تحليل مى‏برد چاره‏جويى كنیم.

نوشته شده توسط طاهره شيخ الاسلام

ايران و دين

   یکی دیگر از برتری های ایرانیان داشتن دینی برای یکتا پرستی خدا خویش بوده و هزاران سال قبل از اینکه مردمان غیر ایرانی دینی برای یکتا پرستی بیاورند زرتشت اهورا داده دین پاک و راستین مزدیسنی را از طرف اهورا مزدا برای ایرانیان آورد.                                                                                                      

به خواست اهورا مزدا من شاه هستم . این سخنیست که تمامی شاهان ایران به وفور در سنگ نبشته های خویش و لوح ها آورده اند . این جمله در سنگ نبشته های بیستون و دیگر سنگ نبشته های داریوش بیشتر به چشم میخورد . در سنگ نبشته های شاهی  همواره به جملاتی چون خدای بزرگ اهورا مزدا  یا اهورا مزدا فرمانروایی را به من داده است   برمیخوریم . و در اولین معرفی امپراطوری اینان این نکته به وضوح مطرح شده است. در بیستون بر فراز سر شاهان دروغین سنبل اهورا مزدا در میان خورشید بالدار شناور است .

شاه راستین نیایش کنان دست راستش را به سوی او بلند کرده و اهورا مزدا نیز در حال اعطای حلقه پادشاهی به اوست.   چنین پیداست که اهورا مزدا ( خدای دانا ) بزرگترین و با اهمیت ترین خدای شاهان بوده . اهورا مزدا خدای مورد خطاب زرتشت پیامبر نیز هست که در سرود هایش . گاتها . اورا ستایش میکند .

گات ها یگانه بخش اوستا کتاب مقدس زرتشتیان است که بیان خود زرتشت است و در بحث و گفتگو با اهورا و زرتشت رقم می‌خورد . و سخنان اهورا در بخشهای دیگر اوستا مشهود است .

در اسناد دیوانی به نمونه هایی بر میخوریم که سهمیه ای برای قربانی کردن در آن ها ثبت شده است که اغلب موارد این قربانی ها برای آیین دلان در نظر گرفته شده است . که این آیین نشان دادن آیین خدایی و حضور اهورا مزداست. این نمونه ها هر ماهه و به طور منظم تکرار شده است .

در همین اشارات به نامهای روحانیون برخورد میکنیم . که این نیزکمکی است برای ردیابی خدایانی که برایشان نذور قربانی میشده . که به دست  مغان  و آتش بر ها داده میشده . بدین ترتیب عنوان های خاصی برای آیین دینی وجود داشته است . و حتی این حواله ها برای قربانی به غیر زرتشتیان هم داده میشده که خود نشان از عدالت اجتماعی داشته . در اصل مغان روحانیون مادی در خدمت خدایان باستانی ایرانی بودند .

پس در این جا می‌بینیم که دین  راستین ایرانیان زرتشتی بوده و هر چند که مورد احترام زیاد و ارزش والایی بوده ولی در امور اقتصادی و سیاسی کشور دخالتی نداشته است.  با این حال مغان اختیاراتی فراوان در جامعه داشتند . استرابون میگوید: معبد ها آتشکده هم دارند و محل هایی جالب توجه و محصور . درمیان آتشکده محرابی است که بر روی اش انباشته ای از خاکستر قرار دارد و مغان برروی این خاکستر آتش را همواره روشن نگه میدارند. آنها هر روز به اتش کده میایند و در حالی که دسته برسم را مقابل آتش نگه میدارند و کلاه نمدی بلندی که روی گونه هایشان آویخته و لبهاشان را پوشانده بر سر گذارده اند  حدود یک ساعت سرود میخوانند.  و همواره سعی دارند که آتش پاک را بدون هر گونه آلودگی نگاه دارند . چنیین مهراب هایی هنوز در پاسارگاد موجود است . و آیین قربانی طی مدت های گذر شده به آیین زرتشت وارد شده است و میتوان این رو ثابت کرد که.... در زمان داریوش هنوز آیین زرتشت چندان اصیل بود که قربانی کردن هر نوع حیوانی را نمی‌پذیرفت و آزار رساندن را نیکی نمی‌دانستند وهرگز در نگاره ها  تا زمان های دور تر هم حیوانی برای قربانی نمی بینیم .

در باره دینهای قبل از زرتشت فهرست طولانی همه خدایانی که در دیوان هخامنشیب به خاطر نذ رو نیاز به نامشان اشاره شده مححق را از وجود این همه خدای ایرانی به شگفت آورده است و البته که هیچ کدام از اینان وجود مادی نداشتند و حتی قبل از زرتشت هم ایرانیان بت نمی‌پرستیدند . که در زرتشت بعضی از این خدایان دیوسان نامیده شده اند و آنهایی که مورد نکوهش بودند به صورت ایزدی که نگهبان چیزی از آفریده ای اهورا مزدا بوده نمایانند . مانند : اردویسور آناهیتا بانوی آبها . بهمن ایزد شادی . میترا . فرودین . اردیبهشت امرداد و.......... که همه اینان جسمی مادی ندارند و همگی از دنیای مینوی اهورا هستند .

همانند خدایان ایران باستان . آبادی هایی که در آن ها خدایان عیلامی و بابلی ستایش میشوند نیز مرزبندی دقیقی دارد. با این همه به ندرت دیده میشود که جماعتی تشکیل داده باشند تا خدایان خود را نیایش و ستایش کنند.

هومبان بزرگترین خدای عیلامی با آداد خدای آب و هوای بابلی از اعتباری همپایه برخوردارند . اغلب به این دو در کنار هم یاد میشوند. در این بین هم بندرت از خدایان عیلامی یاد میشود که برای ما ناشناخته اند و از اینکه همیشه در کنار محل ستایش این خدایان انبار غذا موجود بوده میتوان گفت که اینان خدایان حاصل خیزی و پر آبی بودند . از لوح های دیوانی به خوبی بر میآید که یک دین رسمی دولتی که بیشتر با نذر و نیاز های مرتب برای لان چهره مینمود و جود داشته است . و در زمان پس از اینها با اطمینان میتوان گفت که برخی از این نذر و نیاز ها برای خداوند یکتا و دانای بزرگ یعنی اهورا مزدا ی ارجمند انجام میشده و دیگر خدایانی رو میتوان دید که به ندرت شراب و میوه برای نذر به انها داده میشد . یافته های فراوانی حکایت دارد که ایراتنیان عصر هخامنشی مردگان خود را دفن میکردند . دفن مردگان تنها دلیل قابل استفاده علیه این برداشت است که هخامنشیان زرتشتی بوده اند . اما در عین حال اشاره های زیادی نیز در سنگ نبشته های تخت جمشید ثابت میکند که دین زرتشت از اعتبار زیادی برخوردار بوده است . و شاه به آن گرایش داشته است . باید توجه داشت که در دین اصیل زرتشت زرتشتیان نیز دفن مردگان بوده است و رها کردن مردگان در دخمه های مرگ پدیده ایست که از نفوذ مغان آیین مهر در طول زمان القا شده است . استرابون مینویسد : ایرانی ها پیش از دفن مردگان آن ها را با موم میپوشانند . اما مغان چنین کاری نمیکنند بلکه مردگان را رها میکنند تا خوراک پرندگان شوند . از زمان هخامنشیان گورهای زیادی از سراسر امپراطوری به دست آمده است . در بخشهایی معمول بوده که مردگان را در کف خانه هایشان دفن کنند. و آنهایی که نشانی های زرتشتی بودن حتی در پارچه ها پیچیده میشدند . و نوع تجملی تری که به آن بر میخوریم مرده را درون کندویی گلی قرار میدادند و درون ان نیز ذخیره غذایی میگذاردند . که این تدفین میتواند تدفین میترایسم ها طبق آیین مهر باشد . در این بین تابوت های گلی با سر پوشی از تخته را هم میتوان یافت و تابوت های ایرانی رو میتوان از تجمل آن و در قسمت پایین پا به شکل مثلث  و در بالا به شکل نیم دایره شناخت . و نوار های برنزی و حکاکی شده به دور یا عرض آن دیده میشود.

گورها چنان به وسیله حفاران غارت شده که در بیشتر تابوت ها چیزی بر جای نمانده و به ندرت به گور دست نخورده میرسیم.در شوش چند زن در کنار یکدیگر دفن هستند و زیور آلات زیادی نظیر گردن بند دست بند و حتی مروارید یافت شده است. و گورهای شاهان بیشتر از دیگری ها مورد تهاجم و بی حرمتی قرار گرفته .

ظاهرا اسکندر در نخستین دیدارش از پاسارگاد محتویات آرامگاه کوروش را دیده است : تختی طلایی.

میزی با چند جام . تابوتی طلایی . تعدادی لباس و نشان با سنگهای قیمتی بر نشانده بر انها .

و میبینیم که تابوت کوروش تابوتی  همراه با زیور آلات وی بوده که تابوت با روکشی از طلا دیده شده. داریوش گورهای صخره ای را ابدا کرد که با ایوان ستون دار و نقش و نگاره ها بود. واین باعث شده بادر ارتفاعی که داشت تا قرنهای اخیر کمتر مورد دسبرد قرار بگیرد ولی بیشتر از همه هم اکنون این گورها از بین رفته(محتویات) و زیور آلاتی که به نظر میآید در گور هایی این شاهان بوده و چون به طور غیر قانونی و مخفیانه حفاری شده هم اکنون معلوم نیست که دقیقا از کجا بوده.  آرامگاه کوروش به نوعی زیبایی و حفاظت اولیه را داراست . که بر هفت طبقه به صورت پله دار بنا شده که این نیز نشان از این دارد که این عدد هفت تقدس دار و از نفوذ زرتشت در حکومت کوروش خبر میدهد. . آرامگاه داریوش در شش کیلومتری شمال تخت جمشید حفره‌ای بزرگ با شیبی بسیار تند است که بر سینه کوه نگاره هایی  فراوان به چشم میخورد . و فردوسی هم که حدودهزار میلادی وی را دوباره خلق کرده و به چشم ایرانیان قدرت پهلوانی و افسانه ای دارد که یونانیان هرکول خود را برابر وی میدانند . و این که انها اسطوره‌هایشان را به داریوش تشبیه میکنند خود نشان از برتریت و مردانگی و بزرگ بودن اورا میدهد. که نیز داریوش هم که کاملا مشهود بوده که آیین زرتشت را پذیرفته بوده. و شاهان بعدی هم مانند داریوش و در کنار او چنین گورهایی ساختند که تعداد چهار تا هستند .

به مرور در دوران ساسانیان دین زرتشتی که به وسیله مغان اموزش داده میشد . به علت نفوذ آنها و مغان سود جو کم کم در سیاست جامعه نفوذ کرد و به مقداری آموزش های دروغین باعث شدند که کم کم مردم از شاهی اینان خسته نشان دهند. و از زبان داریوش میشنویم که در هنگامی که مرگ دید . بر نگاره گورش نصیحت ها و دین زرتشت پاک رقم زده شود. این مرگ را اهورا به من داد برای دنیای مینوی . ای مرد !فرمان اهورا مزدا به دیدت نا پسند نیاید . راه راست را ترک نکن ! شورش نکن!  

در مورد چگونگی دین زرتشت و اسطوره های او به جای خود سخن میآوریم .در دین مهر هم میتوان دید که مردمان ایران حتی قبل از ظهور پیامبر برای رساندن اهورا به آنان میشود به راحتی برتری فکری و اینکه خدای خود را چگونه تصور میکردند . و مانند خیلی از کشورها از او بت و یا مانند مصریان فرعون نمیشاختند که این خود نشان از هوشمندی و ادراک بالای اینان بوده است آیین این دین اینقدر پر اهمیت و درست مینمود که حتی در اوستا و ودا... در دین مسیحیت هم از آن نام برده میشود . که حتی ایزد میترا در زرتشت به صورت یکی از خدایان بوده . میترا به معنی همدم و یاری کننده  رسیده . و در زرتشت هم او ایزد خورشید و آتش ( نگهبان ) و همراه جنگ ایرانیان بوده است . در این دین قربانی کردن گاو و هدیه مشروبی که از گیاهی به نام این ایزد به درست میآمده دیده میشود. در اوستا سرودی برای این دین هست با نام مهر یشت . که در این دین آزار رساندن به مردمان بسیار کار زشت و پلیدی بود. و گاو را که مضحر نیرو و پاکی همچنین در اسطوره ها که آمده است اهریمن پلید گاو پاک و مقدس رو بکشت و از خون گاو که بر زمین ریخته بود گیاهان روییدن و از ساقه گیاه ریواس اولین انسانها به نامهای مشی و مشیانه بوجود آمدند .شاید به نوعی بر قربانی کردن گاو در ای آیین ارتباط داشته باشد. پس حتی میتوان گفت که هزاران سال قبل از اینکه مردمان دنیا یکتا پرستی رو درک کنن و دین یکتا پرستی بیاورند پارسیان از این درک برخوردار بودند. همون طوری که گفته شد قبل از این دین ی که همه گیر شد تععد دینهای ایرانی بسیار بوده ولی از گذر بر انها به علت اینکه نمیتوان چیزی از انها را به طور حتم بازگو کرد میگذریم . باشد که در اهورا مزدا به ایران مهرورزی کند.

                                                                                سایلنت هیل

رونوشت  کمکی :                                                                                                                             

کهن ترین مجموعه مکتوب ایران باستان (اوستا) ....ترجمه هاشم رضی....                                        

پژوهش های استروبن ....ترجمه پاله آموزگار                                                                                

از زبان داریوش ....خانوم پروفوسور ماری کخ .......ترجمه دکتر رجبی                                                 

دینهای ایرانی ........پژوهشهای عباس مخبر.                                                                                    

آیین مهر (میترائیسم).....نوشته هاشم رضی